Қазақстан Республикасының
Премьер-Министрінің орынбасары – Жасанды интеллект және
Ж.Х. Мәдиевке
ДЕПУТАТТЫҚ САУАЛ
Құрметті Жаслан Хасенұлы!Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанды алдағы үш жылда толыққанды цифрлық мемлекетке айналдыру жөніндегі тапсырмасы аясында, экономика мен мемлекеттік басқарудың барлық саласында цифрлық инклюзивтілікті қамтамасыз ету аса маңызды міндетке айналып отыр. «Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім ал» дегендей, бүгінгі таңда мемлекеттік және әлеуметтік маңызы бар қызметтердің негізгі арнасы – цифрлық сервистер. Оларға қолжетімділіктің тең болмауы жаңа әлеуметтік оқшаулану мен цифрлық теңсіздік қаупін тудырады. «Бірлік бар жерде тірлік бар» дегендей, халықтың барлық тобын қамту – мемлекеттің басты қағидасы.
Ресми статистика бойынша, Қазақстанда 750 мыңға жуық мүмкіндігі шектеулі азамат тұрады. Олар үшін цифрлық ресурстардың қолжетімділігі – ыңғайлылық мәселесі емес, Ата Заңымызда бекітілген құқықтарын (мемлекеттік қызмет алу, білім алу, жұмысқа орналасу және қоғамдық өмірге қатысу) жүзеге асырудың басты шарты. Алайда, жүйелі көзқарастың жоқтығы және цифрлық инклюзия қағидаларының сақталмауы бұл азаматтардың мемлекеттік электрондық қызметтерге де, маңызды әлеуметтік функцияларды атқаратын коммерциялық сервистерге де (банк қосымшалары, жұмысқа орналасу платформалары, онлайн білім беру, цифрлық медициналық сервистер және т.б.) тең қолжетімділігін шектейді. Бұл қазірдің өзінде мемлекеттік цифрландыру саясатының тиімділігін төмендетіп, Қазақстан Республикасының Мүгедектердің құқықтары туралы конвенция бойынша халықаралық міндеттемелерін орындамау қаупін туғызады. «Құстың екі қанаты бар» дегендей, цифрлық әлемде барша азаматтардың тең мүмкіндікке ие болуы қажет.
Электрондық үкіметі ең дамыған елдердің халықаралық тәжірибесі көрсеткендей: сервистерді жобалау кезеңінен бастап цифрлық қолжетімділік стандарттарын енгізу – қарт адамдарды, қозғалысы уақытша шектеулі азаматтарды, қосылу сапасы төмен ауыл тұрғындарын, цифрлық сауаттылығы төмен пайдаланушыларды қоса алғанда, барлық азаматтар үшін мемлекеттік қызметтердің сапасы мен пайдаланушы тәжірибесін арттырады.
Бұған қоса, мүмкіндігі шектеулі жандарды цифрлық шешімдерді тестілеу және сапаны бақылау процестеріне тарту – QA-инженерлер, тестілеушілер және пайдаланушы тәжірибесінің сарапшылары сияқты мамандарға деген сұранысты қамтамасыз ете отырып, жаңа еңбек нарығын қалыптастыруға ықпал етеді. Бұл – ұлттық стратегиялық құжаттарда бекітілген жұмыспен қамтуды арттыру, қолжетімді кәсіптерді кеңейту және мүмкіндігі шектеулі жандар үшін жұмысқа орналасу перспективаларын дамыту міндеттеріне толық сәйкес келеді. «Өнерліге өріс кең» дегендей, бұл бағыттағы жұмыстар еңбек нарығын байытады.
Осыған байланысты, Президент Жолдауына сәйкес, Сіздің ведомствоңызға жүктелген «Digital Kazakhstan» бірыңғай бағдарламасын әзірлеу және іске асыру шеңберінде цифрлық инклюзивтілік қағидаларын міндетті түрде ескеруді талап етеміз.
Сондай-ақ, мемлекеттік басқаруды цифрландыруды реттейтін барлық актілерде цифрлық қолжетімділік талаптарын нормативтік-құқықтық бекіту және цифрлық инклюзияны енгізу бойынша үш жылдық жол картасын әзірлеу қажет деп санаймыз. Бұл жол картасы тек мемлекеттік органдарды ғана емес, сонымен қатар квазимемлекеттік сектор субъектілерін, сондай-ақ қызметтері халық үшін мемлекеттік және әлеуметтік маңызы бар ірі коммерциялық цифрлық сервистердің иелерін де қамтуы тиіс. «Келісіп пішкен тон келте болмас» дегендей, кешенді жұмыс қана тұрақты нәтиже береді. Кешенді тәсілді қамтамасыз ету және цифрлық қолжетімділік қағидатын іс жүзінде іске асыратын тұрақты құрылымдарды құру үшін мынадай қадамдарды жасау қажет деп есептейміз:
Бұл талаптарды орындау – Қазақстанның цифрлық болашағын «Ат басына күн туса, ауыздығымен су ішер» дегендей, әр азаматқа лайықты және тең мүмкіндіктер беретін, инклюзивті әрі әділетті етудің кепілі.
ҚР Президенті жанындағы Халықтың әлеуметтік жағынан осал санаттарының құқықтары жөніндегі уәкіл
К.Сейтжан
«Қазақстан Халық партиясы» фракциясының депутаттары:
М. Магеррамов
И. Смирнова
А.Нұралин
И. Сұңкар